John Bunyan and his Relevance for Today 3

A few themes out of the works of Bunyan 1       

         The first thing I would mention in this connection is the strong sense of eternity. When Christian left the City of Destruction he put­ted his fingers in his ears and cried: "Life, life, eternal life". Speaking about the message of the Bible Bunyan writes in one of his books:

       All its doctrines, counsels, encouragements, threatenings and judgements have a look one way or other upon with respect to the next world.

 

       Bunyan spoke clear about the reality of everlasting punishment. He said to them that came to hear him: 

Be willing to see the worst of thy condition. It is better to see it here than in hell, for thou must see thy misery here or the­re. 

       I gave another quotation: 

       For when men come to see the things of another world, what a God, what a Christ and a heaven is to be enjoyed, and when they see it is possible for them to have a share in it, I tell you it will make the run through thick and thin to enjoy it.
 

       As I already noted the strong sense of eternity was not specific Reformed or Prot­estant, but the answer Bunyan gave one the question how a man can find peace with God was the Biblical and Reformed ans­wer. Bunyan preached Christ and his righteous­ness as the only ground of salvation and justification. Christ is, to use the expression of Bunyan a public of common person. As the surety and representative of his church he bore the sins of his people. He died and rose again for them.
        We get a share in Christ and his work, when we lay hold on him. We must receiver Christ on his own terms. That means we have to recei­ve him freely. God justifies persons who are in themselves ungodly. Bunyan stressed that Christ is not a second Moses. The gospel is not a new law but it is the fulfilment of the law.

       Bunyan wanted to preach the free offer of Christ as powerful as pos­sible. He denied that a man must be assured of the sincerity of his faith or his intentions before coming to Christ. In his work, The Pharisee and the Publican, he writes among others:  

Again, I, in the first acts of my faith, when I am come to Christ, do not accept of him, because I know I am righteous, either with imputed right­eous­ness, or with that which is inherent: both these, as to my present privilege in them, may be hidden from mine eyes, and I only put upon taking of encoura­gement to close with Christ for life and righteousness, as he is set forth to be a propiti­ation before mine eyes, in the word of the truth of the gospel; to which word I adhere as, or because I find, I want peace with God in my soul, and because I am convinced, that the means of peace is not to be found any where but in Jesus Christ.

John Bunyan and his Relevance for Today 2

A short sketch of Bunyan's life

       After this introduction, I first want to give you a short sketch of Bunyan's life. Perhaps you know already something about it. Ne­ver­theless, I want to pay some attention to it, because there is a close relationship with the message of Bunyan and his life. He learned his theology by his struggles and trials. This unites him to Luther. According to Lu­ther you can never become a real theologian when you have no trials and do not know of the assaults of the Satan. Luther said:  

 

I have discussed my theology with the devil (meaning the devil accusing him and pointing him to his sins) and I know it holds good (meaning the righteousness of Christ is a sufficient answer against all the accusations of the devil.)

       Bunyan was born in 1628 in Elstow, a little village not far from Bedford. His parents belonged to the Church of England. They did not pay much attention to the eternal welfare of their son. Nevertheless Bunyan as a young boy had deep impres­sions of the coming judgement and of the everlasting punishment. In the seventeenth century among all people, whether they were Protestant or Roman Catholic, there was still a strong sense of eternity. What divided Protestants and Roman Catholics was not the sense of eternity, but the answer on the ques­tion: How a man can be right in the sight of God?

       When Bunyan grew older, the deep impressions disappeared. He became a ring­leader in doing evil. He especially committed the sin of cursing and desecrating the name of the Lord. The middle of the seventeenth century has been very exciting for England. There was a civil war be­tween king Charles I and his parliament. Bunyan served in the parlia­mentary army. His life was on several occasions spared in a won­derful way. Only after his conversion he fully realised that.

       Not long after he left the army Bunyan married. Just as he, his wife came out a very poor and simple family. She was an orphan. Her farther left her among a few other things two books, namely The Plain Man's Pathway to Heaven by Arthur Dent and The Practice of Piety by Lewis Bayly. Sometimes she read out of the books for her husband.
       Bunyan's wife urged him to go to church and he started doing it. He had already sto­pped with his habit to swear and to curse. Although he went to church on the Lord's Day at the same time he played sports after the service was over on the meadow on the village. He was especially fond on bell-ringing.

       But after severe struggles he abandoned it completely. He started going to church two times on a Lord’s day. He began to read the Bile. The epistles of Paul were too difficult for him, but he enjoyed the stories of the four gospels. In his autobiography Grace Abounding Bunyan says of this period of his life:

 

 

I thought no man in England could please God better than I.

       Bunyan was trying to please the Lord by the works of the law. He did not realise that we can never please the Lord in that way. But then there happened something that brought a complete change in his life and his views. Doing his works as a tinker in one of the streets of Bedford (I suppose it was a nice day in spring or in summer) he he­ard three or four women speaking about the dealing of the Lord to their souls. He immediately realised that these women possessed somet­hing, he did not have. They had peace with God. He realised that he did not have it, although outwardly so many things had changed in his li­fe.

       The women belong to the congregation of a certain John Gifford. Gifford had been an officer in the army of the king. After his conver­sion he had become a minister of a so-called Open Communion Baptist Church in Bedford. The baptism on profession of faith was preferred about the baptism of infants, but people professing infant baptism were allowed to come to the Lord's Supper.

       Bunyan went to worship in the congregation of Gifford. he told the children of the Lord about the struggle of his soul to find peace with God. They pointed him to the promises of God, but he could not see how to apply them to his soul. In Grace Abounding it says:

But the had as good have told me that I must reach the sun with my finger as have bidden me to receiver and rely upon the promi­se; and as soon as I should have done it, all sense and fee­ling was against me, and I saw I had a he­art that would sin, and that lay under a law that would condemn.

       Bunyan could not see what was the relation between law and gospel. He could not understand the unconditional nature of the gospel. Through many struggles and trials he was brought to the freedom of the children of God. The preaching of Gifford meant much for him. Bunyan learned the meaning of the words: "But to him that worketh not, but believeth on him that justifieth the ungodly, his faith is counted for righteousness." (Romans 4:5). In his book The Doctrine of Law and Go­spel Unfolded he has written:

This is a legal and old covenant spirit that secretly persuades the soul that if ever it will be saved by Christ, it must be fitted for Christ by its get­ting a good heart and good intentions to do this and that for Christ.... Friend if thou canst fit thyself what need hast thou of Christ? If thou canst get qualifications to carry to Christ that thou mightst be accepted, thou dost not look to be accepted in the Beloved.

       Around 1653 Buyan had joined the congregation of Gifford. According to an old tradition he was baptized in the river Ouse in that year. In 1655 he became a deacon. As was usual in Baptists circles he spoke as a deacon an edifying word. In 1660 the mon­archy was restored in England. The ecclesi­astical end political situation changed. Bunyan was one of the first who felt it. Because of lay-prea­ching he was arrested. He was in prison for twelve years. There he wrote several books. At the end of this period he started writing The Pilgr­im's Progress.

        In 1672 Bunyan was released form prison. In that year Charles II proclaimed his Declaration of Indulgence that gave more freedom for dissenters who would not worship in the Church of England. In 1676 Bunyan was arrested again. Now he was in prison for only half a year. During his second imprisonment he finished The Pilgrim's Progress. He asked the great theologian John Owen who was one of his close friends, advice before publishing it. The advice of Owen was positive. The Pilgrim's Progress immediately proved to be a great success.

       During Bunyan's lifetime, more than 100.000 copies were sold in Britain. It was translated into Dutch in 1682. Nowadays, it has been translated into more than 200 languages. I just want to make a remark on the friendship between Owen and Bunyan. After 1672 Bunyan quite often pre­ached in London. More than one Owen came to the services in which Bun­yan preached. He invited him to his own church. Owen was one of the greatest Eng­lish theologians of his day. He was highly educated. Once Charles II asked how it was possible that he went out to hear the pre­aching of such an uneducated tinker. The answer of Owen was:

 

 Could it please your majesty, if I would posses that tinker’s abi­lity for prea­ching, I would gladly relinquish all my learning.

       Bunyan died on the 31-th of august in the year 1688 just a few months before the so-called Glorious Revolution in which William III of Orange played such an important role. Nearly at the end of The Pilgrim's Progress Bunyan writes about the glory of heaven and then he says:

       There were also of them that had wings and they answered one another wit­hout

       intermission saying: Holy, holy, holy, is the Lord. And after that they shut up the gates;

       which when I had seen it, I wished myself among them.

       When Bunyan died this desire came into fulfilment into his own life.

 

John Bunyan and his Relevance for Today 1

Introduction      
        John Bunyan is one of the most important persons out of the history of the church. His work The Pilgrim's Progress is read all over the world. It is read in all circles, Reformed, Baptist, Pres-byterian, Lutheran and so on.Who was John Bunyan? In Dutch, we have a proverb: "He curses as a tin­ker". That proverb goes back to John Bunyan who became, after he had left school, a tinker just as a father. As a young man, Bunyan was known for his cursing and swearing. That is the one side. At the other side John Bunyan is the author of the most widely read Christian book after the Bible: The Pilgrim's Progress.
        How is this possible? I can give the answer with the title of his autobiography: Grace Aboun­ding to the Chief of Sinners. John Bunyan was a sinner saved by grace. In his life, he has severely struggled with the heart-burning question: How can I get peace with God? By God grace, he found the answer. He became for others a guide to Christ. He speaks still to us after he has died through his many writings, especially through The Pilgrim's Prog­ress.

       John Bunyan was in more than one respect a child of his time. He was a seven­teenth-century Englishman. But we must also say that in what he has written he crosses the bounds of the century in which he lived. He brought a message that is still relevant for today. The most important question which we can ever ask is: How can I find peace with God? There is only one answer.
       The answer Bunyan found by the grace of God. The answer God which thought him and that answer is: That we are right in the sight of God by faith in the Lord Jesus Christ.God imputes the righte­ousness of Jesus Christs to the sinner who puts his trust in Christ as his Saviour. Also in our time the law must be preached that sinners began to realize that God is angry with them every day. The gospel must be proclaimed in all its freeness and its fullness that woun­ded consciences might be healed.

       The Spirit God teaches sinners the same lessons in every age. Buny­an experi­enced that in a very remarkable way. It was in the period that he was in a state of deep concern about his soul. While he was going through such a dark valley, spiri­tually, he laid hands on an old volume of Luther's commentary on the Epistle to the Galatians. It ama­zed him that a man who had lived about a century before him could ful­ly enter his condition and had a similar experience. He came to appreciate Luther greatly. As it says in Grace Abounding:

       I do prefer this book of Martin Luther upon the Galatians, excepting the Holy Bible, before all the books that ever I have seen, as most fit for a wounded conscience.

       He was amazed that Luther who had lived a century earlier knew exactly of his trials and his burden. I quote again Grace Abounding:

       I found my condition in his experience so largely and profoundly handled as if his book had been written of my heart. This made me marvel; for thus thought I, this man could not know anything of the state of Christians now, but must needs write and speak the experience of former days.

       What Bunyan said of the commentary of Luther on the Galatians can be said of his own works, too: They speak of the state of Christians of all places and all ages. In his writings the question is answered how a sinner can find peace with God. God's way of salvation that never changes, is proclaimed in them. Bunyan is known all over the world by his work The Pilgrim's Progress. That work is also when we view it from the viewpoint of literature of a very high quality. It is characterised as an allegory. An allegory is a story in which each detail has a meaning. We are right when we say that The Pilgrim’s Progress is an allegory, but in fact it is more than that. We must say that it is a parable like the parable of the prodigal son.

      From the viewpoint of literature, the strength of such a parable is that the reader can identify himself with the main-person out of the parable. These must be also be the case on a much deeper level. Will it be well for eternity we must recognise ourselves in the prodigal son. When that is not the case, we are just like his elder brother. When that never changes, we are lost forever. Reading The Pilgrim’s Progress, the reader can identify himself with Chris­tian and his struggles, sorrows and joys. The Lord knows that with regard to many people during the centuries that was also true on the spiritual level. May that be with you too, dear friends.

     Besides The Pilgrim's Pro­gress Bunyan wrote quite a lot of other books. I name especially the second part of The Pilgrim’s Progress. You can say that the first part of The Pilgrim’s Progress reflect the experiences of Bunyan as a man and a Christian and that in the second part we see his as a pastor. Mr. Great-Heart is portrayed as a model for the pastor. In the second part of The Pilgrim’s Progress Bunyan pays great attention to the great diversity that there is in the life of faith. We see him here as a pastor of souls. He wanted to be a mr. Great-Heart for his own flock. He had a special love for Christians who are weak in faith and assurance. I quoted already Grace Abounding. I can also mention Come and Welcome to Jesus Christ, The Jerusalem Sinner Saved, The Doctrine of Law and Gospel Unfolded.

 

Het huwelijk is eerlijk onder allen

Het heeft mij verheugd dat de CGK in haar rapport zowel aan-dacht heeft voor de mens die een homoseksuele gerichtheid heeft als dat homoseksueel gedrag (ook als het om een vaste relatie gaat) wordt afgewezen. Om met het eerste te beginnen. Een homoseksuele gerichtheid is niet in overstemming met Gods bedoeling als Schepper.

Wat een gevoelens van verwarring en onzekerheid kunnen en zullen er echter bij hen opkomen die zo’n gerichtheid bij zichzelf waarnemen. Dan is meeleven en meedogen op zijn plaats. Juist als wij op grond van de Schrift homoseksueel gedrag in welke vorm dan ook afwijzen. Dat betekent immers voor hen die homo-seksueel gericht zijn een blijven, dan zij een levenslange strijd met een diepe geneigdheid in henzelf moeten voeren.

Het betekent ook een celibatair leven en dat brengt eenzaamheid met zich mee. Daarmee moeten wij niet vergeten dat ook meerderen die niet homoseksueel gericht zijn, geen levensgezel of gezellin vinden en dat ook van hen een leven in onthouding wordt gevraagd. Nergens in de Schrift wordt ook de indruk gewekt dat wij zonder het opnemen van het kruis het koninkrijk der hemelen kunnen binnengaan, al is het kruis dat de een moet dragen wel zwaarder dan dat van de ander.
Verbaasd ben ik over de zienswijze van dr. Loonstra dat de CGK met dit rapport iets toevoegt aan de belijdenis. Immers, er wordt niets anders gedaan dan aangeven dat men ernst wil maken 41 van de Heidelbergse Catechimus. Daar is het uitgangspunt dat beleving van seksua­liteit binnen het huwelijk tussen één man en één vrouw thuishoort. Wat de lutherse confessie betreft, kan ver-wezen worden naar artikel 23 van de Augsburgse Confessie. Ook het Book of Common Prayer van de Anglicaanse Kerk spreekt, hier duidelijke taal.
Een kerk die ruimte biedt aan homoseksueel gedrag, distantieert zich trouwens niet alleen tegen de erfenis van de Reformatie, maar ook van de katholiek of orthodoxe kerk zowel in haar Oosterse als Westerse gestalte. Hij lijkt of dr. Loonstra onbekend is met getuigenis van de Vroege Kerk en in het algemeen met dat van de Kerk der eeuwen. Augustinus maakt in zijn Confessiones duidelijk dat God onder de oude bede­ling polygamie tolereerde, maar dat homoseksueel gedrag nooit door God is getolereerd.
In de Vroege Kerk was het ondenkbaar dat iemand die met een dergelijk gedrag niet had gebroken tot de Heilige Doop werd toegelaten of aan het Heilig Avondmaal mocht deel­nemen. De Schrift zelf spreekt in 1 Kor. 6:10 duidelijk taal. Allerlei zonden worden genoemd, waaronder homo-seksueel gedrag. Dan schrijft Paulus niet: ‘Dit zijn sommigen van u’, maar ‘Dit waren sommigen van u.’
Mij heeft zeer diep teleurgesteld dat in uitzonderlijke situaties een kerklid die een homo­seksuele relatie heeft belijdenis van het geloof kan afleggen en tot de sacramenten kan wor­den toege-laten. Hoe kan iets heel terecht zonde worden genoemd en vervolgens een dergelijke uitzondering worden gemaakt. Mensen die nog de keuze die Christus van hen vraagt, het kruis op te nemen en Hem na te volgen niet kunnen en ook niet willen maken, mogen we niet uit kerkdiensten weren en hoeven niet van catechese te worden uitgesloten. Integendeel. Anders ligt het met de sacramenten. Deze verzegelen namelijk de zaligheid.
In alle gemeenten die ik tot nu toe heb gediend, is mij wel de vraag gesteld of op de regel dat om in de zaligheid te delen het nodig is jezelf vanwege je zonde te veroordelen, op Christus te steunen en Hem na te volgen geen uitzonderingen zijn. Ik heb altijd geantwoord dat ik wel ja kan zeggen maar dat de Bijbel nee zegt. Op de regel dat een mens wedergeboren moet worden om het koninkrijk der hemelen in te gaan zijn echt geen uitzonde-ringen.
Het is ook niet pastoraal om iemand aan de sacramenten deel te laten nemen als hij in een zonde leeft die openlijk bekend is. Immers het gebruik van de sacramenten zal dan het oordeel van alleen verzwaren indien men zich niet bekeert. Het getuigt ook niet van een pastoraal hart naar de gemeente. Immers met zo’n houding veroorzaakt een kerkenraad dat de toorn van God op de gehele gemeente komt te liggen.

Meer dan eens wordt het argument gebruikt dat wij als het gaat om (homo)seksueel gedrag niet alleen naar de Bijbel maar ook naar onze cultuur moeten kijken. Echter, de christelijke kerk deed intrede in een samenleving waar niet alleen homoseksuele maar ook pedoseksuele relaties als aanvaardbaar werden gezien.

In zo’n samenleving heeft de christelijke kerk ernst gemaakt met het bijbelse getuigenis:Het huwelijk moet eerlijk onder allen zijn en het bed onbevlekt. Laten wij dit in de eenentwintigste eeuw ook doen en zo betonen niet alleen gereformeerde maar ook katholieke en orthodoxe christenen te zijn.

Homoseksualiteit in het licht van de Schrift

De scheppingsorde

Het thema homoseksualiteit komt telkens opnieuw naar voren. Dat geldt in de samenleving en in de kerk. Voor de kerk moet toch datgene wat de Bijbel als het onfeilbare Woord van God on hierin leert maatgevend zijn. De bijbel leert ons dat de Heere de mens als man en vrouw schiep. Een man zal zijn vader en moeder verlaten en zijn vrouw aankleven en die twee zullen tot één vlees zijn. Het huwelijk is een scheppingsinstelling van God.

Homoseksualiteit is in strijd met deze scheppingsorde en wordt zowel in het Oude als in het Nieuwe Testament veroordeeld. Het is tegen de natuur zoals God die heeft bedoeld. Ik noem een paar Schriftgedeelten: Lev. 18: 22; 20:13, Rom. 1:26-27, 1 Kor. 6: 10; 1 Tim. 1:10. Het feit dat er zich bij mensen een homoseksuele gerichtheid ontwikkeld is een gevolg van de zondeval. In allerlei op-zichten heeft de zondeval Gods goede schepping ontwricht.

In onze tijd wordt alom de gedachte gepropageerd dat men geen normen op dit gebeid mag hanteren en dat iedereen volgens eigen seksuele gerichtheid mag leven. Daarmee wordt het gezag van God en van Zijn Woord miskend.

 

De overheid: Gods dienares

Uitgaande van het voorafgaande zal het duidelijk zijn dat we in het licht van de Schrift de regi­stra­tie van een homoseksue­le verbintenis door de overheid volledig van de hand moeten wijzen. De uitdruk-king homohuwelijk is eigenlijk een tegenspraak. Een huwelijk is een verbintenis tussen man en vrouw. De kinderen die men ontvangt, verbinden aan elkaar en dient men en mag men gezamenlijk opvoeden.

De overheid is Gods dienares. Haar taak is om het maatschap-pelijke leven zo te ordenen dat de Heere aan Zijn eer komt. We vinden dat aan het begin van Romeinen 13. Daarbij is de wet van God het richtsnoer. De unieke plaats van huwelijk en gezin behoort in de wetgeving verankerd te zijn.
Helaas schiet onze overheid op dit punt ernstig tekort. In onze samenleving zien we een verzet tegen Gods geboden. Niet Gods Woord is de norm, maar de mens die niet gebonden wil zijn. Deze ongebondenheid wordt tot nieuwe norm verheven. Iedereen mag leven zoals hij zelf wil. Alleen het is niet geoorloofd deze houding af te wijzen.

De wetgeving laat nauwelijks ruimte aan christelijke scholen om op dit punt naar buiten toe een bijbels beleid te verwoorden, laat staan dat iemand met een bijbelse visie op seksualiteit die in het openbaar onderwijs openlijk zou mogen uitdragen. In Rom. 1:18-32 stelt Paulus dat de heidense samenleving van zijn tijd onder andere seksuele ver­wording getypeerd wordt. Dat zien we nu opnieuw. Nodig is een wederkeer tot de Heere. Niets wijst erop dat onze overheid dat doet. Laten we als kerk echter het ons toevertrouwde pand bewaren, ook al betekent dit dat de kloof met de omliggende samenleving steeds groter wordt.

 

Bij God is vergeving

De Schrift leert duidelijk dat zij die zich aan homoseksueel gedrag schuldig maken, het koninkrijk der hemelen niet kunnen ingaan. Echter ook voor de zonde van homoseksualiteit is vergeving. Dat blijkt duidelijk uit 1 Kor. 6:10. Paulus schrijft daar aan de Korinthiërs onder andere met betrekking tot wat hij het liggen bij mannen noemt: "Dit waart gij sommigen". Er volgt dan dat zij gewassen en gereinigd door Christus' bloed. Voor wie zich bekeert en breekt met zijn zondig gedrag is, er genade en vergeving.

Aan de kerk wordt meer dan eens verweten dat zij aan hen die homoseksueel gericht zijn te weinig pastorale zorg heeft besteed. Dat verwijt is niet altijd onterecht. Bedenkelijk wordt het echter als dat verwijt staat in het kader van acceptatie van (duurzame) homoseksuele relaties. Is dat het geval, dan geeft men er blijk van het uitdrukkelijke onderwijs dat de Schrift niet als de beslissende norm te zien.

Een vraag die niet uitdrukkelijk door de Schrift wordt beant­woord, maar waarover wij in het licht van de Schrift wel het een en ander kunnen zeggen, is of iemand van zijn homoseksuele geaardheid verlost kan worden en of dit ook altijd zal gebeu­ren als iemand homoseksualiteit als zonde voor God belijdt. Ongetwijfeld kan de Heere mensen van hun homoseksuele gericht­heid verlossen. Ik zou echter niet durven stellen dat dit altijd gebeurd.

Er zijn trekken in ons karakter waartegen we ons hele leven moeten strijden. De homoseksuele gericht-heid kan zo diep zitten dat iemand daar zijn hele leven mee te kampen heeft. Dan is maar de vraag is dat degene die het betreft van harte leed is en hij of zij begeert ertegen te strijden. Is dat het geval dat gaat iemand niet verloren vanwege zijn homoseksu­ele gerichtheid. Het bloed van de Heere Jezus reinigt immers van alle zonden.

De zondeval heeft diep ingegrepen. Heel de schepping zucht eronder. Wat is het ingrijpend als iemand in een met de scheppings-orde strijdige gerichtheid ten aanzien van seksualiteit bij zichzelf waarneemt. Wie God gehoorzaamt, zal dan zijn leven lang op dit punt een strijd die soms heel zwaar en heel eenzaam is, moeten voeren.

Echter, die strijd hoeft niet alleen te worden gestreden. Ook hierin mag worden gezien op de overste Leidsman en Voleinder van het geloof. Wie met de Heere de strijd tegen de zonde – op welk terrein die zich ook openbaart – mag strijden, zal eenmaal in de over-winning delen. Ja, die is reeds hier meer dan overwinnaar. In het nieuwe Jeruzalem zal de strijd voorbij zijn. De strijd tegen vijanden van buiten, de strijd tegen het eigen zondige ik. Daar zal God alle tranen afwissen en alles in allen zijn.

Tom Kroos. Zijn weg tot God

Inleiding

Komend jaar zal er weer een herdruk verschijen van Tom Kroos. Zijn weg tot God (uitgave Groen. Heerenveen 2014). Sinds de verschijning ervan hebben velen dit boekje met stichting gelezen. Dat geldt voor mensen van allerlei kerkelijke achtergronden. Zelf heb ik het meer dan eens aan mensen die geen kerkelijke achter-grond hadden gegeven, die wilden weten wat erin het christelijke geloof met ‘bekering’ wordt bedoeld. Je kunt dan een boekje geven waarin dit thema uit de geloofsleer eenvoudig uiteen wordt gezet, maar een echt gebeurde geschie­denis heeft voordelen. De Heere Jezus gaf niet in de laatste plaats onderwijs door verhalen met een bedoeling te vertellen.

Ik ben ervan overtuigd dat ook de huidige herdruk zijn weg zal vinden. Bovenal is mijn wens en bede dat door lezing ervan mensen tot het geloof in de Heer Jezus Christus als de enig en volkomen Zaligmaker worden bewogen. Niet alleen in het eerst-volgende voorwoord maar ook in het boekje Tom Kroos. Zijn weg tot God valt meer dan eens de naam van ds. H. Hofman uit Schie-dam. Wie meer over deze markante predikant wil weten, verwijs ik naar de bijdragen over hem op deze weblog.

Dan volgen nu de woorden vooraf ik in 1989 en 2006 schreef in Tom Kroos. Zijn weg tot God

Voorwoord

Tom Kroos, de jongeman wiens levensgeschiedenis in dit boekje wordt verhaald, stierf in 1964 op 22-jarige leeftijd aan kanker. Op zijn ziekbed heeft hij geworsteld met de vraag hoe hij met God in het reine kon komen. Het licht ging hem op in de duisternis. Hij vond vrede met God door Christus’ bloed.

Na zijn sterven heeft de moeder van Tom de levensgeschiedenis van haar zoon en het getuigenis dat hij tijdens zijn ziekte heeft mogen afleggen, op schrift gesteld, allereerst met het oog op haar andere kinderen. Het werd een klein boekje dat de titel kreeg Het leven en sterven van Tom Kroos. In gestencilde vorm is het onder familieleden, vrienden en belang­stellenden verspreid. Dat is nu bijna 25 jaar geleden.
Zelf bezat ik ook zo’n exemplaar. Meer dan eens heb ik het aan anderen uitgeleend. Wanneer ik het terugkreeg, vertelden dege-nen die het gelezen hadden, dat zij onder de indruk gekomen waren van de eenvoudige en levensechte wijze waarop het werk Gods in het boekje verwoord werd. De vraag werd mij gesteld of het niet mogelijk was Het leven en sterven van Tom Kroos opnieuw te laten drukken en verspreiden. En zo is het dan tot een heruitgave gekomen.

Mevrouw Kroos, de schrijfster van dit boekje, is na een ernstige ziekte op 25 oktober 1986 in volle zekerheid des geloofs over-leden. Haar man, de heer H. Kroos, heeft welwillend toe­stemming gegeven voor de heruitgave van de levens- en bekeringsgeschie-denis van zijn zoon. Een paar kleine wijzigingen zijn aangebracht. In de oorspronkelijke uitgave wordt gesproken over ds. H., familie P. enzovoort. Nu zijn de namen voluit geschreven. Op verzoek zijn de na­men van de verpleegkundigen gefingeerd. Daarnaast is er een aantal kopjes geplaatst om zo de leesbaarheid te bevor-deren. Verder is deze uitgave, op wat taalkundige veranderingen na, geheel gelijk aan de oorspronkelijke uitgave.

In dit boekje zult u regelmatig de naam van ds. H. Hofman tegenkomen. De familie Kroos ging bij hem naar de kerk. Tom is door hem gedoopt en hij heeft ook de begrafenis van Tom geleid. Omdat hij buiten de kring waartoe hij behoorde nauwelijks enige bekendheid heeft, is het goed iets over hem te schrijven.

Hermanus Hofman werd in 1902 te Sliedrecht geboren. Toen hij nog een klein kind, voegden zijn ouders zich was bij de vrije gemeente van ds. J.H. Bogaard. Wat betreft zijn kerkelijk stand­punt wist ds. J.H. Bogaard zich eensgeestes met ds. B. Sterken-burg en ds. H. Stam. De gemeen­ten die uit de prediking van ge-noemde predikanten ontstaan zijn, voeren geen naam. Zij heb-ben, omdat zij de Nederlands Hervormde Kerk als het geopen-baarde lichaam van Christus in Nederland zijn blijven erkennen, niet tot kerk durven institueren, maar wachten het herstel van de breuk der kerk uit Gods Geest en genade af.

Ds. J.H. Bogaard werd voor Hermanus Hofman een geestelijk vader. Onder diens bediening mocht hij overgaan van de duis-ternis in het licht, werd hij bevestigd in zijn aandeel in Christus en wist hij zich geroepen tot het ambt van dienaar van het Woord.. In zijn kerkelijk standpunt was hij van dezelfde gedachte als ds. J.H. Bogaard. Hij was ervan overtuigd dat de kerk door onze schuld zo verdeeld is en zag reikhalzend uit naar een terugkeer tot God.

Van 1929 tot 1975 diende ds. Hofman een vrije gemeente te Schiedam, eerst als oefenaar en vanaf 1936 als predikant. De gemeente waar hij voorging kwam eerst in een zolder boven een jeneverstokerij aan de Boterstraat bij elkaar. Later werd van de plaatselijke Gereformeerde Kerk een kerkgebouw aan de Lange Nieuwstraat met de naam ‘Plantagekerk’ overgenomen. Sinds die tijd staat de gemeente bekend als de Plantagekerkgemeente. In zijn prediking legde ds. H. Hofman enerzijds sterke nadruk op de eis van Gods heilige wet; een wet die wij niet kunnen vervullen, maar die ons daarentegen verdoemt. Anderzijds getuigde hij van de rijkdom in Christus.

In een preek gehouden bij zijn veertigjarig jubileum als voor-ganger heeft hij dat als volgt verwoord: ‘Daar zag ik: al wat ik in Adam in het paradijs verloren had, dat was in Christus, in die tweede Adam, en daar kon ik dat weer terugkrijgen. Toen is de Koning Zijn hart gaan openen en daar heb ik zo diep ingezien, in Zijn middelaarshart: daar spatten de vonken uit in zondaarsliefde. Hij wilde zondaars bezitten. Dat heeft een stempel gezet op mijn leven en prediking. Als ik nu bijvoorbeeld hoor (en ik hoor van alles en nog wat): ‘Och ja, mocht de Heere eens overkomen’, ‘Mocht het eens dit’, ‘Mocht het eens zo’, mijn vrienden, nu zal ik eens ronduit praten, dat klinkt in mijn oren als vloeken. Want ik heb toen in het hart van de Koning gekeken en dat gezien. Daardoor draagt de prediking steeds weer dit stempel; de breuk ligt bij ons, bij jullie en bij mij, maar niet bij Hem. Want waar gaat het om? Gaat het om: ‘Mocht de Heere eens overkomen?’ Neen, God ís overgekomen. Maar nu moeten wij eens overkomen naar de kant van God. Wij moeten eens met onze schuld voor de dag komen zoals we zijn… De naam van de Zaligmaker is toch Jezus. Hij zal Zijn volk zaligmaken van hun zonden! Waar zijn de zondaars die hongeren? Waar zijn de dorstigen? Waar zijn de amechtigen? Waar zijn de ongelukkigen? Voor hen klopt er een liefdehart. Maar niet voor vroomheid en godsdienst.’

Ds. Hofman was er diep van overtuigd dat zondaren zalig worden omdat God hen met koorden van eeuwige liefde trekt uit de duisternis tot het licht. Deze wetenschap belette hem echter niet op onbevangen wijze te spreken over de bereidwilligheid van Christus om zondaren zalig te maken. Hij benadrukte keer op keer dat de waarheid van Gods soevereiniteit en onze verloren-heid niet bedoeld is om ons daarmee voor God te verontschul-digen, maar juist opdat wij ons verootmoedigen.

Ds. Hofman stelde dat het eigen werk van Gods Geest ons erbuiten zet. Openbaar te brengen dat wij ons doodgezondigd hebben en in een staat van totale verdorvenheid zijn. De predi-king was naar zijn overtuiging niet bestemd om mensen in gods-dienst op te kweken. Door de prediking worden zondaren bear-beid om te geloven in Christus. Door dat geloof krijgen zij vrede met God. De prediking van het evangelie open­baart ons dat we zalig kunnen worden uit Gods welbehagen, door Zijn welbehagen en tot Zijn welbehagen.

Grote nadruk legde ds. Hofman op de betekenis van het sacrament van de Heilige Doop. Hij leerde zijn gemeente de doop zien als een vaste pleitgrond die God ouders en kinderen gege­ven heeft en vermaande hen om van dit grote voorrecht ijverig gebruik te maken. Zelf droeg hij de kinderen die hij doopte biddend aan de Heere op.
Meer dan eens mocht ds. Hofman weten dat hij met de kinderen die hij gedoopt had nog eens het sacrament van het Heilig Avondmaal zou vieren. In dit licht is het dan ook niet toevallig dat Tom Kroos een paar dagen voor zijn dood tegen zijn moeder zegt: ‘Mag ik u en pa hartelijk bedanken dat jullie mij hebben laten dopen?’ Ds. Hofman is tijdens zijn leven voor velen een wegwijzer geweest naar het Lam Gods Dat de zonde der wereld wegneemt.

Zelf heb ik in mijn middelbareschooljaren en in het begin van mijn studententijd menigmaal onder zijn gehoor gezeten. Ik heb daar onvergetelijke uren beleefd en het heeft op mij een onuitwisbaar stempel gezet. In Het leven en sterven van Tom Kroos ziet u op welke wijze ds. Hofman degenen over wie hij gesteld was bege-leidde en benaderde. Hij mocht een van degenen zijn die Tom Kroos de onnaspeurlijke rijkdom van Christus deed verstaan. Daar gaat het ook voor ons om.

Moge het lezen van dit boekje u tot rijke zegen zijn, namelijk dat u leert geloven in de eniggeboren Zoon van God. In Hem is het leven en de zaligheid, ja, alles wat nodig is om zalig te leven en te sterven.

Opheusden, maart 1989                                    P. de Vries, V.D.M.

Woord vooraf

Het verheugt mij dat nu ruim vijftien jaar na de eerste druk opnieuw een herdruk kan ver­schijnen van Tom Kroos. Zijn weg tot God. Vanaf het verschijnen ervan heb ik van mensen van heel verschillende achtergrond positieve reacties ontvangen. In dit boekje komt de kern van het klassieke christelijk geloof nadruk-kelijk naar voren. De kern waarin elke christen zich na­drukkelijk herkent. Christus vergadert immers Zijn kerk in eenheid van het ware geloof.

Dan gaat het om de wetenschap dat er slechts één Middelaar door Wie wij in de kracht van de Heilige Geest Die Heere is en levend maakt tot de Vader naderen. Wie zo tot God leert naderen, heeft door de werking van de Heilige Geest de roepstem die vanuit Gods Woord tot ons komt, ter harte genomen. Hij heeft de brede weg verlaten en mag nu de smalle weg be­wan­delen. Wie de smalle weg bewandelt, weet niet alleen uit welke nood hij is verlost, maar leert daarnaast dagelijks zijn zondige aard al meer en meer kennen. De verlossing uit de diepte van schuld door Christus’ bloed leidt tot een leven van dankbare gehoorzaamheid aan God. Dat laatste is hier slechts ten dele. Daarom is een christen bedroefd naar God en heeft hij heim­wee naar God.

Als we van dat heimwee weet hebben, is het voor onszelf niet erg om te sterven, al sterven we jong. Weten we daar niet van dat kan onze dood, ook al zijn we nog zo oud geworden, geen goede dood genoemd worden. Mijn diepste wens is dat degenen die dit boekje lezen de diepste kernen van het christelijke geloof leren verstaan en daarbij mogen leven. Wie heim­wee heeft naar God, komt of het nu vroeg is of laat eenmaal thuis. Moge zo de Naam van van de Drie-enige God eeuwig ontvangen.

Driebruggen, maart 2006                                        Ds. P. de Vries

Een klassiek gereformeerde theologische opleiding. Een aantal overwegingen

Op mijn artikel over een brede orthodoxe universiteit kreeg ik meerdere reacties: instem­mende maar ook reacties waar-in de vraag doorklonk of meer samenwerking in theolo-gische oplei­ding niet dringend gewenst is. Ik voeg daarom aan mijn vorige bijdrage een aantal over­wegingen toe. Ik wil nog eens herhalen waarom ik weinig of eigenlijk geen heil zie in de vorming van een brede orthodoxe universiteit. 
Mijn argument daartegen sluit eigen­­lijk hele­maal aan bij de analyse van dr. G. Dekker in een artikel over kerkelijke een-heid. Hij stelde in een artikel dat kerkelijke eenheid, zoals die wordt nagestreefd door de zogenaamde na­tionale synode het evangelisch getuigenis verzwakt. In een ver-enigde kerk zal voor zo’n getuigenis naar buiten toe geen plaats zijn, zoals dat ook nu geldt voor de PKN.
Bij een brede orthodoxe universiteit zal het getuigenis van de gereformeerde theologie naar bui­ten toe in ieder geval verzwakken en mijn vraag was of er intern wel echt ruimte voor zal zijn. Achterliggend is voor de GKV, NGK en een deel van de CGK, dus de kerken waar de ge­­dachte voor de vorming van een brede orthodoxe universiteit leeft, trouwens de vraag of zij gezien ontwikkelingen in eigen kring op langere termijn naast de PKN bestaansrecht hebben.
Dan kan ge­wezen worden op het brede draagvlak dat in al deze kerken was voor deelname aan de nationale sy­node, die kerkelijke eenheid zoekt op een basis die feitelijk nog breder is dan die van de PKN. Er wordt in de grondslag voluit ruimte gegeven voor liberale vormen van theo­logie. Ik wijs er nog op dat het feit dat een niet onbelangrijk deel van de Gereformeerde Bond breed orthodox was geworden, een belangrijke factor was dat in 2004 de vorming van de PKN metterdaad tot stand kwam.
Binnen de VU krijgt het Hersteld Hervormd Seminarie alle ruimte om binnen de haar toe­be­deelde 40% van het onder-wijs haar eigen identiteit vorm te geven. Ondanks de grote prin­cipiële verschillen kan er academisch vrucht­baar worden samengewerkt. Daar komt bij dat de theo­logische faculteit van de VU niet als geheel, maar wel voor een deel als breed ortho­dox kan worden getypeerd. 
Voegt een brede orthodoxe universiteit dan echt iets toe? De dog­ma­tiek van Van der Kooi en Van de Brink is een VU-voorbeeld van die vorm van theo­logie­be­oe­fe­ning. Wie een klassiek gere­for­meerde theologische instelling wenst, zal op dog­matisch gebied hier een alternatief willen bieden. Ook voor andere vakgebieden kunnen dan voorbeelden worden gegeven.
Afwijzing van een brede orthodoxe universiteit betekent voor mij niet dat de huidige situatie ideaal is. Het uitgangspunt moet zijn een academische opleiding, die in al haar delen door de Schrift wordt gestempeld, waarbij de gereformeerde belijdenis als de diepste samenvatting van de boodschap van de Schrift wordt erkend. Evenals ds. H. Polinder uit Urk ben ik ervan over­tuigd dat de gereformeerde theologie in Nederland bij samenwerking tussen hen die de gere-formeerde leer van harte liefhebben gebaat is.
Gezien het aantal gereformeerde belij­ders in Neder­­land kan dan feitelijk maar aan één opleidingsinstituut van acade-misch niveau wor­den gedacht. Binnen zo’n opleiding kan op academisch gebied via studiedagen en onder­zoekprogram-ma’s contacten worden onderhouden. 
Van docenten moet dan worden gevraagd dat zij zich van harte verbonden weten aan de gereformeerde belijdenis. Als het gaat om studenten denk ik allereerst aan het respec-teren ervan. Iedereen die zo deze opleiding wil volgen, moet daartoe de gelegenheid krijgen.
Niet alleen de kerk maar ook een opleiding behoort een missionair karakter te hebben. Daarbij komt dat ook zij die van huis uit .bij de gereformeerde belijdenis zijn opgegroeid, de tijd moeten krijgen die zich innerlijk toe te eigenen. Pas bij grondige kennis van de gereformeerde belijdenis, kan de vraag naar instemming worden gesteld..
Als het gaat om financiering is het goed te beseffen, of - nog los van het karakter van de hier beoogde opleiding - de overheid in de toekomst nog wel bereid zal zijn theo-logische universiteiten en hogescholen te bekostigen. Dat hoeft niet alleen verlies te betekenen. Het betekent dan ook dat men los kan komen van de overheid die van boven af voorschrijft aan welke eisen de opleidingen dienen te vol-doen. Eisen, die niet altijd gemakkelijk te verenigen zijn met wat  kerken met een opleiding beogen.
Wie kijkt naar de geestelijke verbondenheid aan de gere-formeerde belijdenis kan die in Neder­­­­land aanwezig zien bij de Hersteld Hervormd Kerk, Gereformeerde Gemeenten, een deel van de Christelijke Gereformeerde Kerk en de rechterkant van de PKN met nog hier en daar een enke­ling daarbuiten. De Gereformeerde Ge­meenten hebben reeds een door de overheid erkende HBO-opleiding voor theo-logie, waarvan ook buiten ei­gen kerke­lijke kring dankbaar gebruik wordt gemaakt. 
De Gereformeerde Gemeenten hebben welis­waar zelf geen predikantenopleiding van academisch niveau, maar per-sonen uit deze kerken studeren wel buiten eigen kerkelijke kring aan theologische oplei­din­gen, waarvan dat geldt. Zij hebben in principe ook de potentie om do­cen­ten voor een aca­de­mische opleiding met een gereformeerd karakter te leveren. Dat zijn al twee redenen waarom deze kerken het belang van participatie in zo’n opleiding moeten zien.
Het zou tot zegen van kerkelijk Nederland kunnen zijn als de genoemde ker­ken en groepen samen een academische opleiding met een gereformeerd karak­ter in het leven zou­den roe­pen. Daarbij kan iedere kerk of groep, die daarin participeert nog een deel van de theo­lo­gische op­leiding en vorming zelf verzorgen. 
Echter, een groot deel kan ge­meen­schap­pe­lijk worden ge­daan, omdat er een gemeenschappelijk fundament is en een gemeen­schappelijke  opdracht naar het volk en de samen-leving. Het zal voor ieder die erin deelneemt een prijs­gave van een aantal verworvenheden betekenen, maar er behoeft niets te worden afgedaan aan de gere­for­meerde belijdenis als de van de Schrift afgeleide norm voor het kerkelijk leven en ook voor de beoefening van theologie.
Daarbij komt dat met een puur naar binnen gerichte houding een kerk niet alleen voor anderen weinig kan betekenen, maar ook zichzelf schade berokkend. Wie ook anderen tot zegen wenst te zijn, wordt ook zelf gezegend. Een dergelijke instelling zou ook meer dan nu gebeurd met regelmaat gereformeerde theologen en bijbelwetenschappers uit het buiten-land kunnen uitnodigen. Immers: kruisbestuiving is altijd nuttig.
Erkenning van de gereformeerde belijdenis betekent dat aan het gezag van de Schrift in alles waarover zij spreekt geen vragen worden gesteld. Dan wordt datgene wat de Schrift als geschiedenis vermeldt, ook als zodanig aanvaard. Bij de beant­woording van ethische vragen, zoals de plaats van de vrouw en huwelijk en seksualiteit wordt naast de Schrift niet de eigen­lij­ke culturele situatie als uitgangspunt meege-nomen. Principieel wordt de cultuur onder de Schrift gezet vanuit de overtuiging dat het Schriftgetuigenis ons leven en de cultuur dient te vor­men en niet omgekeerd ons verstaan van de Schrift mede bepaald wordt door van de Schrift afwijkende autonome normen en waarden.
Kern van de Schrift is het Evangelie van Gods genade in Christus. Wie de gereformeerde be­lijdenis aanvaardt, zal als het gaat om de betekenis van het kruis beginnen met het feit dat de Heere Jezus Christus aan het recht van God genoeg heeft gedaan. Plaatsvervangend heeft Hij de straf gedragen en de schuld betaald. Wanneer daarmee is begonnen, kan vervolgens over het kruis van de Heere Jezus Christus worden gesproken als bron van levensvernieuwing en over-winning op de mach­­ten van het kwaad..
De mens is alleen rechtvaardig voor God op grond van aan hem toegerekende en in het geloof omhelsde gerechtigheid van de Heere Jezus Christus. Rechtvaardiging en heiliging zijn on­los­makelijk met elkaar verbonden. De heiliging blijft echter ten dele. Een christen voelt zich ech­ter, ook al is hij wedergeboren door Gods Geest, een zondaar. De bede-laarsgestalte is we­zen­lijk voor het christelijke geloof. 

De vernieuwing van de mens, waarbij hij in de Heere Jezus Christus leert geloven en zich tot God gaat bekeren, is toe te schrijven aan het on­weder­standelijke werk van Gods Geest. Die alleen kan het verzet en de onwil breken en aan de mens macht schenken te doen wat God van hem vraagt. Daar achter ligt de wetenschap dat Gods liefde tot al de Zijnen, voor wie de Heere Jezus Christus metterdaad stierf, een liefde zon­­der begin is en daarom zonder einde.

Binnen de eenheid van de gereformeerde belijdenis is er ruimte voor variëteit. De gerefor­meerde belijdenis is een overeenstemming in de grondwaarheden van het geloof. Voor ver­schil­lende accenten en theologische zienswijzen is binnen dat kader ruimte. Binnen de gere­for­­meerde gezindte zijn vooral verschillen over verbond en doop. Dat geldt in ieder geval voor de verwoording van de zaken. 
Gemeenschappelijk is toch dat wij erkennen dat ook de kin­­deren van christenouders bij Gods gemeente behoren en daarom gedoopt behoren te wor­den. Daarnaast dat binnen de gemeente levende en dode leden zijn en dat men enkel een le­vend lid kan zijn door geloof en bekering als vrucht van de wederbarende werking van Gods Geest.
In prediking en pastoraat dient niet alleen het appèl van geloof en bekering te klinken, maar dienen ook de ken-merken van de kinderen van God te worden verwoordt of anders ge­zegd dient duidelijk te worden gemaakt wat het betekent God te kennen door Christus in de kracht van de Heilige Geest. Binnen deze grenzen kan iedereen eigen accenten leggen. Daar­bij moe­ten we beseffen dat het beleven van de kracht van het Evangelie een geschenk blijft. Onder­linge herkenning op basis daarvan is een zeer groot goed maar nooit in formuleringen vast te leggen.
Wie dit pand wil bewaren, zal  het niet alleen verdedigen maar ook wensen te verbreiden en dat niet in de laatste plaats naar hen die volledig onbekend zijn met het Woord van God en de inhoud ervan. Een gemeenschappelijke klassiek gereformeerde theologische opleiding die daaraan dienstbaar is, zou een zegen zijn voor kerkelijk Nederland.

Een brede orthodoxe universiteit

Een verkorte versie van deze bijdrage verscheen op de opiniepagina van het Reformatorisch Dagblad

 

Er zijn al verschillende reacties geweest op het besluit van de synode van de CGK aan te sturen op de vorming van een brede orthodoxe uni-versiteit. Een besluit dat verband houdt met het feit dat de Theologische Universiteit te Apeldoorn te klein van omvang is om op langere ter­­mijn aan de eisen van de overheid voor academische erkenning te voldoen. Dit is een ge­geven dat inderdaad niet kan worden ontkend. Bij de vor-ming van een brede orthodoxe uni­ver­siteit wordt gekeken in de richting van de GKV en NGK. De NGK werken al jaren lang samen met de TUA. In een nieuwe constellatie zullen zij wellicht naar buiten toe meer het beeld gaan bepalen dan nu het geval is. Uiteraard zal de nieuw uni-versiteit mede de kleur van de GKV hebben.

Een theologische universiteit uitgaande van de GKV, NGK en CGK zal inderdaad een brede orthodoxe universiteit zijn. Men zal de Drie-eenheid, de menswording van Jezus Christus be­lijden en de realiteit van Zijn opstanding uit de doden belijden. Echter, gezien de ontwikke­lin­gen in de GKV, NGK en een niet onbelangrijk deel van de CGK moeten we er niet vanuit gaan dat de te vormen opleiding een klassiek gereformeerd karakter zal hebben. Ik begin met de Bijbel als de enige bron en norm van ons geloof en handelen. De NGK hebben al enige jaren geleden alle ambten voor de vrouw opengesteld, terwijl alles er op wijst dat de GKV daarin zullen volgen. Steeds breder klinken stemmen dat homoseksuele relaties op zijn minst als noodoplossing aanvaardbaar zijn. De stemmen klinken ook in een deel van de CGK.

Gerichtheid op de wereld in plaats van vreemdelingschap en pelgrim-schap zijn helaas type­rend voor inmiddels het overgrote deel van de kerken voortgekomen uit Afscheiding en Dolean­­tie. Rechtvaardiging door geloof en verzoening met God als persoonlijke doorleefde werke­lijkheden ontbreken veelal. Dat men in de kerk en toch niet van de kerk kan zijn en dat zelfonderzoek nodig is of men wel in het geloof zijn in menige gemeente nooit gehoorde klan­ken. Voor alle duidelijkheid geef ik maar eerlijk aan dat ik aanzetten tot deze ontwikke­lingen ook in de Hersteld Hervormde Kerk en Gereformeerde Gemeenten. Er is geen reden tot kerkelijke zelfgenoegzaamheid.

De vraag is welke ruimte er voor een klassiek gereformeerd geluid zal zijn. Dan moet niet alleen aan de geloofsleer maar ook aan de herme-neutiek en de homiletiek worden gedacht. Dr. Wilschut heeft in zijn ver-antwoording om de GKV te verlaten gesproken over de leegheid en banaliteit van kerkdiensten in eigen kring. Daar komt bij dat neo-calvinisten die op drift raken, veelal heel weinig tolerantie hebben ten opzichte van hen de vernieuwingsdrift niet meemaken. Dat placht in hervormde kring anders te zijn. als voorbeeld noem ik dat de ethische kerkenraad van Beesd na het overlijden van Pietje Baltus die slechts zo nu en dan de kerkdiensten bezocht, een rouwadvertentie plaatste waarin het overlijden van Pietje Baltus in haar Heere (ge­schre­ven zoals Pietje dat wenste) en Heiland werd vermeld.

De HHK heeft in 2005 gekozen voor de VU. Ik weet dat deze oplossing ook haar pijnpunten kent. Voor mij is één van de zwaarste dat ter wille van de aanwezigheid van opleidingen van andere religies  bij meerdere publieke momenten de naam van de Heere Jezus Christus niet wordt ge­noemd. Toch kan ook ik van en constructieve samenwerking spreken. Dat geldt op acade­misch niveau maar ook omdat principiële verschillen in zicht op de bood­schap van het chris­telijke geloof niet versluierend benoemd behoeven te worden.

Zal een brede orthodoxe univer­siteit ruimte bieden aan docenten voor wie aanvaarding van de vrouw in het ambt, het niet erkennen van de zondeval als historisch feit, het niet functioneren van aandacht voor weder­geboorte als vrijmachtig werk van Gods Geest en voor de kenmerken van het gees­telijke leven, bij alles wat er verder gemeen-schappelijk is, toch een principiële kloof inhoudt?! Dr. Wilschut heeft in zijn verantwoording over zijn verlaten van de GKV aangegeven dat binnen de GKV geen wijkplaats voor klassiek gereformeerd kerkelijk leven en prediking. Zal die wijkplaats er wel zijn voor de gereformeerde theologie binnen een nieuwe te vormen breed orthodoxe universiteit?

De uiteindelijke betekenis van een theologische opleiding ligt daarin dat aan de kerk bekwa­me en getrouwe dienaren van het Woord worden geschonken. Eisen van de overheid moeten daaraan onderschikt zijn. Blijkt het niet mogelijk die twee te combineren, dan zal de kerk los van de overheid en het door haar erkende onderwijs haar eigen weg moeten gaan en dat omdat de kerk aan Christus toebehoort en Hij alleen haar Koning is. Gezien de ontwikkelingen in de Nederlandse samenleving moeten wij onze ogen niet voor die mogelijkheid sluiten. Laten wij in de kerken en op de scholen het ons toevertrouwde pand van het evangelie van Gods genade vurig liefhebben en standvastig verdedigen. Laat wetenschap met godvrucht zijn vermengen en laten wij persoonlijk en kerkelijk beseffen dat wij alleen machtig zijn als wij zwak zijn.